ارتقای کیفیت زندگی در مناطق کم‌برخوردار با توسعه مراکز تفریحی

به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شتاب شهرنشینی در دهه‌های اخیر، چهره بسیاری از شهرهای جهان را دگرگون کرده است؛ اما در این میان، مناطق کم‌برخوردار بیش از سایر بخش‌ها با کمبود زیرساخت‌های فرهنگی و تفریحی روبه‌رو بوده‌اند. تمرکز منابع بر توسعه اقتصادی و کالبدی، گاه موجب شده است نیازهای اجتماعی و روانی نسل جوان در حاشیه قرار گیرد؛ نسلی که بیش از هر زمان دیگری به فضاهای امن برای تعامل، خلاقیت و تخلیه انرژی نیاز دارد. کارشناسان توسعه شهری بر این باورند که نبود فضاهای عمومی باکیفیت، تنها یک کمبود کالبدی نیست، بلکه مسئله‌ای راهبردی در حوزه حکمرانی شهری محسوب می‌شود. هنگامی که نوجوانان و جوانان امکان حضور در محیط‌های سالم و ساختارمند را نداشته باشند، خیابان‌ها و فضاهای غیررسمی جایگزین آن می‌شود؛ فضاهایی که اغلب فاقد نظارت، برنامه‌ریزی و حمایت اجتماعی هستند و می‌توانند بستر شکل‌گیری آسیب‌های گوناگون باشند.

در بسیاری از شهرهای کم‌برخوردار، نبود فضاهای تفریحی و فرهنگی مناسب موجب شده است که نوجوانان و جوانان بدون برنامه‌ریزی از زمان خود استفاده کنند که این موضوع آسیب‌های اجتماعی فراوانی همچون بزهکاری، اعتیاد و انزوای اجتماعی را به دنبال دارد. توسعه مراکز تفریحی متنوع و جذاب نقش مؤثری در ایجاد محیطی سالم و حمایتی ایفا می‌کند که می‌تواند انرژی و خلاقیت جوانان را به سمت فعالیت‌های مثبت هدایت نماید.

جوانان و نوجوانان به‌عنوان قشر پرانرژی و آینده‌ساز جامعه، نقش مهمی در پویا بودن و توسعه شهری ایفا می‌کنند. فراهم کردن فضاهای تفریحی مناسب و سالم برای این گروه سنی نه‌تنها به ارتقای سطح زندگی آنان کمک می‌کند بلکه زمینه‌ساز کاهش آسیب‌های اجتماعی، افزایش مشارکت و تقویت حس تعلق اجتماعی می‌شود. توسعه مراکز تفریحی با هدف ایجاد محیطی امن، جذاب و فراگیر، می‌تواند به رشد فردی اجتماعی جوانان و سایر اعضای جامعه کمک کند و به یکپارچگی اجتماعی شهر یاری رساند.

ابعاد طراحی این مراکز باید متناسب با نیازهای گروه‌های سنی مختلف باشد و تنوع فعالیت‌ها از ورزش‌های تیمی تا فعالیت‌های هنری و فرهنگی را شامل شود تا طیف گسترده‌ای از سلایق را پوشش دهد. افزون بر این، طراحی باید بر اساس اصول دسترسی‌پذیری، ایمنی و تعامل اجتماعی صورت گیرد تا همه اعضای جامعه فارغ از جنسیت، توانایی جسمانی و شرایط اقتصادی، بتوانند از این فضاها بهره‌مند شوند. بهره‌گیری از مشارکت جامعه، استفاده بهینه از منابع محلی و تمرکز بر دسترسی و امنیت، کلید موفقیت در ایجاد فضاهای جذاب و اثربخش است.

نقش این مراکز در کاهش فاصله‌های اجتماعی و ایجاد فرصت‌های برابر برای رشد و پیشرفت جوانان در مناطق کم‌برخوردار بسیار کلیدی است. مراکز تفریحی با فراهم آوردن امکانات آموزشی، تفریحی و اجتماعی، زمینه مشارکت اجتماعی و توانمندسازی گروه‌های جوان را فراهم می‌کنند و از این طریق به کاهش نابرابری‌های شهری کمک می‌کنند.

توسعه مرکز جوانان در کراچی، پاکستان

کراچی، بزرگ‌ترین شهر پاکستان، با وجود چالش‌های فراوان در زمینه فقر و نابرابری اجتماعی، پروژه‌ای نوآورانه برای ایجاد مرکز تفریحی و فرهنگی ویژه جوانان آغاز کرده است. این مرکز با هدف ارتقای مهارت‌های فنی، فرهنگی و ورزشی جوانان طراحی شده و در یک منطقه کم‌برخوردار شهر قرار گرفته است.

ساختمان مرکز با استفاده از مصالح محلی و فناوری‌های بومی‌سازی‌شده ساخته شده است که علاوه بر کاهش هزینه‌ها، پایداری محیطی را نیز تضمین می‌کند. مرکز به‌صورت چندمنظوره ساخته شده و فضاهای ورزشی سرپوشیده، سالن‌های کارگاه و کلاس‌های آموزشی و مناطق جمعی تعاملی شامل می‌شود. ترفند مهم در این پروژه، ایجاد فضاهای باز و قابل انعطاف است که امکان فعالیت‌های متنوع و تعامل گروهی را فراهم می‌آورد.

این مرکز با بهره‌گیری از همکاری جامعه محلی، سازمان‌های غیرانتفاعی و شهرداری راه‌اندازی شده است و برنامه‌های متنوعی همچون آموزش رایانه، دوره‌های حرفه‌ای و مسابقات ورزشی را اجرا می‌کند. آموزش نیروی انسانی متخصص محلی، بخشی از سیاست‌های پایداری و تداوم پروژه است که موجب شده است این مرکز به یک الگوی موفق در منطقه تبدیل شود.

یکی از جنبه‌های برجسته این پروژه، توجه ویژه و هدفمند آن به ارتقای عدالت اجتماعی است. در بسیاری از مناطق پاکستان، شکاف‌های جنسیتی و نابرابری‌های آموزشی میان دختران و پسران به شکل قابل توجهی وجود دارد که این موضوع مانع از بهره‌مندی کامل دختران از فرصت‌های رشد و توسعه می‌شود. این مرکز با تمرکز ویژه بر دختران و نوجوانان، شرایطی فراهم کرده است که آن‌ها بتوانند بدون محدودیت و با اطمینان از حمایت‌های لازم، به فعالیت‌های آموزشی، فرهنگی و تفریحی دسترسی پیدا کنند. این اقدام نه‌تنها به کاهش نابرابری‌های آموزشی کمک می‌کند بلکه موجب افزایش اعتماد به نفس و توانمندسازی اجتماعی دختران خواهد شد.

به‌علاوه، این مرکز به‌عنوان یک محیط امن در کراچی شناخته شده است که موجب کاهش التهابات و بروز مشکلات اجتماعی نظیر بزهکاری، اعتیاد و انزوا شده است. با فراهم آوردن فضایی که با استانداردهای ایمنی و فرهنگی متناسب طراحی شده، جوانان می‌توانند روزهای خود را به شکل پربار و سالم بگذرانند بدون آنکه نگران تهدیدها و مخاطرات اجتماعی باشند. این محیط امن امکان رشد اجتماعی، تقویت حس تعلق به جامعه و ایجاد شبکه‌های حمایتی میان گروه‌های جوان را فراهم کرده و در نتیجه پیوندهای اجتماعی محکم‌تری ایجاد کرده است که برای توسعه پایدار شهری ضروری است.

باززنده‌سازی پارک‌های شهری در کیتو، اکوادور

کیتو، پایتخت اکوادور، با فشردگی جمعیت در مناطق محروم و نبود فضاهای در دسترس برای نوجوانان، پروژه ای بزرگ جهت باززنده‌سازی و توسعه پارک‌ها و مراکز تفریحی شهری آغاز کرده است. این پروژه با هدف ایجاد محیطی چندمنظوره جهت ورزش، تفریح و آموزش‌های هنری برای جوانان طراحی شده است.

توسعه پارک‌های شهری در کیتو بر پایه یک طراحی فنی دقیق و مبتنی بر اصول دسترسی فراگیر شکل گرفته است. یکی از نکات کلیدی در موفقیت این پروژه، تأکید بر اتصال مناسب میان این فضاهای تفریحی و مسیرهای پیاده‌روی به همراه سیستم حمل‌ونقل عمومی است. این ارتباط هوشمندانه موجب شده است که ساکنان مناطق مختلف شهر، به‌ویژه جوانان و نوجوانان، به‌سادگی و با حداقل هزینه زمانی و مالی بتوانند به این مراکز دسترسی پیدا کنند. دسترسی آسان، مخاطب بیشتری را جذب می‌کند و سبب ارتقای مشارکت اجتماعی و فعالیت‌های سالم در میان جوانان می‌شود.

در راستای ارتقای ایمنی کاربران، پارک‌ها مجهز به سیستم‌های روشنایی هوشمند شده‌اند که در ساعات شب، روشنایی کافی را با حداقل مصرف انرژی فراهم می‌کنند، همچنین به‌کارگیری دوربین‌های نظارتی در نقاط کلیدی و طراحی فضاهای باز با نمای گیاهی به گونه‌ای انجام شده است که میدان دید وسیع و کنترل بهتر بر فضاها ممکن شود.

این طرح به‌صورت مشارکتی با نهادهای مردمی و مدارس اجرا شده و موجب جلب مشارکت فعال نوجوانان در برنامه‌های روزانه و کارگاه‌های آموزشی فرهنگی شده است. پارک‌ها به تجهیزاتی همچون زمین‌های ورزشی چندمنظوره، آمفی‌تئاترهای روباز و فضای تمرین موسیقی مجهز شده‌اند که انگیزه فعالیت‌های اجتماعی و خلاقانه را در بین جوانان افزایش می‌دهد.

یکی از نوآوری‌های این پروژه، استفاده از اپلیکیشن موبایل برای اطلاع‌رسانی و برنامه‌ریزی فعالیت‌های تفریحی است که تعامل میان کاربران، مدیریت بهتر فضا و ایجاد حس تعلق بیشتر به محل را ممکن ساخته است. این رویکرد موجب شده است استقبال از این فضاها پیدا کند و نوجوانان بیشتری را به خود جذب کند.

مرکز فرهنگی و تفریحی نایروبی، کنیا

در نایروبی که با مشکلات گسترده اقتصادی و اجتماعی روبه‌رو است، توسعه مراکز فرهنگی و تفریحی برای نوجوانان به مثابه یک راهبرد جامع برای کاهش آسیب‌های اجتماعی و افزایش فرصت‌های آموزشی شناخته شده است. مرکز «جوانان نایروبی» که در یکی از محلات پر تراکم و کم‌برخوردار فعال شده، نمونه‌ای موفق در این حوزه است.

این مرکز شامل سالن‌های ورزشی، کتابخانه مدرن، کارگاه‌های آموزش فنی و هنری و سالن‌های جلسات است. استفاده از معماری بومی، تهویه طبیعی و بهره‌گیری از نور روز بهینه موجب شده است که مصرف انرژی به حداقل برسد. ساختار انعطاف‌پذیر ساختمان نیز امکان تغییر فضاها بر اساس نیازهای مختلف را فراهم می‌کند.

راهکارهای برنامه‌ریزی متنوع این مرکز همچون برگزاری کارگاه‌های مهارت‌های دیجیتال، دوره‌های زبان انگلیسی و فوتبال آزاد، موجب شده است که جوانان در حوزه‌های مختلف آموزش ببینند و توانمندی‌های خود را پرورش دهند. همکاری با سازمان‌های بین‌المللی سبب تأمین بودجه و ارتقای کیفیت خدمات شده است.

این مرکز فضاهای ویژه و ایمنی مناسبی برای دختران فراهم کرده تا بتوانند در فعالیت‌های اجتماعی مشارکت کنند، امری که در بسیاری از مناطق کنیا زیرساخت مناسبی ندارد. به این ترتیب، شکاف‌های جنسیتی کاهش یافته و شرایط مشارکت برابر فراهم آمده است. نتایج اولیه پروژه حاکی از کاهش قابل توجه میزان بزهکاری و مشکلات رفتاری در جوانان منطقه است که نشانگر اهمیت توسعه چنین مراکزی در بهبود شرایط اجتماعی است.

پروژه توسعه فضای تفریحی در بوجومبورا، بوروندی

شهر بوجومبورا با یک سابقه طولانی از ناامنی و کمبود امکانات عمومی، طی سال‌های اخیر پروژه‌ای جامع برای توسعه فضای تفریحی جوانان در بخش‌های مختلف شهر راه‌اندازی کرده است. این پروژه با هدف تقویت مشارکت اجتماعی، افزایش سلامت جسمانی و بهبود روحیه عمومی جمعیت جوان پیگیری شده و با بهره‌گیری از رویکرد مبتنی بر جامعه‌محوری طی مشارکت‌های گسترده با جوانان و خانواده‌ها برنامه‌ریزی شده است. این فضاها ترکیبی از زمین‌های بازی، سالن‌های چندمنظوره ورزشی و فضاهای آموزشی هستند که در نزدیکی محلات پر جمعیت ایجاد شده‌اند تا دسترسی آسان فراهم شود. به‌کارگیری مصالح ارزان، مقاوم و در دسترس در کنار باغچه‌ها، نورپردازی متناسب و مسیرهای پیاده‌رو از ویژگی‌های فنی این طرح است.

برنامه‌های آموزشی و تفریحی به‌طور منظم از جمله برگزاری مسابقات ورزشی، کلاس‌های هنری و دوره‌های آموزش پیشرفت فردی، در این فضاها انجام می‌شود. مدیریت مرکز به‌صورت محلی و با نظارت مداوم صورت می‌گیرد تا نیازها به‌طور مستمر ارزیابی شود و تطبیق پیدا کند.

یکی از چالش‌های فنی این پروژه، حفظ امنیت در مناطق ناامن بود که با نصب سیستم‌های نظارتی، حضور نیروهای محلی حمایت کننده و آموزش‌های اجتماعی توانسته‌اند تا حد زیادی برطرف شود و فضا را به یک مکان امن تبدیل کنند. این پروژه نه‌تنها فضای تفریحی بلکه فرصتی برای توانمندسازی اجتماعی ایجاد کرده است و با فراهم آوردن زمینه تعامل مثبت، به تثبیت صلح و کاهش تنش‌های شهری کمک کرده است.