مقدمه
شهر تهران همچون شهرهاي تاريخي کشورمان تاريخي ديرپا ندارد ، تهران شهري است 200
ساله که عمده تغييرات آن در 40 سال گذشته صورت گرفته است . اما اين تغييرات بسيار
سريع و پرشتاب بوده تا جايي که بخشهايي از شهر به خصوص مرکز آن را تحت تأثير قرار
داده و هماکنون بسياري نقاط اين هسته تاريخي از لحاظ کالبدي و کارکردي رو به زوال
رفته است .
هدف اين تحقيق بررسي ويژگيها ، مسائل و مشکلات يک حوزه شهري به هنجار تاريخي است ،
حوزهاي که از ديدگاه تاريخي به هنجار بوده اما مورد بيتوجهي برنامهريزانه در طول
تاريخ قرار گرفتهاست و اکنون بخشهايي از آن به نامطلوب ترين مکانها براي کار و
زندگي تبديل شدهاند .
بررسي اوليه از محدوده مورد مطالعه مبين اين واقعيت است که قدمت محدوه از لحاظ
تاريخي به دوره قاجار برمي گردد ، اما در حال حاضر با مسائل ومشکلاتي نظير : اغتشاش
بصري ، پايين بودن کيفيت فضاها ، فرسودگي کالبد تودهها و فضاها ، مشکلات حملو نقل
و ... روبروست .
در نگاه اول با توجه به همجواري کارکردهاي فرامنطقهاي و محلهاي حل مشکل بسيار سخت
جلوه ميکند ، سعي نگارنده برآن بودهاست تا با بهرهگيري از عناصر با ارزش ديروز و
توجه به نيازهاي امروز به ساماندهي محدوده مورد مطالعه بپردازد .
منطقه12 يکي از مناطق قديمي شهر تهران است که در مرکز شهر قرار گرفته است و طبق
مطالعات تاريخي بيان شده است ،هسته اوليه شکل گيري شهر تهران نيز در اين منطقه قرار
دارد و از اين رو اين منطقه کانون پر تراکم فعاليت ها در مرکز شهر است و به عبارت
بهتر اين منطقه محدوده اي است از مجموعه اي از فعاليت هاي بسيار پراهميت با مقياس
فرا شهري که بر کالبدي بسيار قديمي وبا ارزش منطبق شده است و ترکيب اين کالبد و
فعاليت ، استخوانبندي مرکز شهر تهران را تشکيل مي دهد.
اما در اين ميان آنچه که باعث دغدغه ذهن مي شود ، فرسودگي اين بافت شهري است که در
پي تمرکز درصد بالايي از فعاليتهاي گوناگون و همچنين بيتوجهي به بافت اين مشکل
تشديد شدهاست ، تداخل حرکت هاي سواره و پياده ،تراکم ترافيک انساني و ماشين در
جريان فعاليت هاي اقتصادي و تجاري و اداري که روزانه جمعيتي شناور بالغ بر
1.400.000 هزار نفر را به سمت اين بافت مي کشد ومنجر به کاهش کيفيت محيط شده و بافت
تاريخي رادر معرض تخريب و يا فراموشي قرار مي دهد.
بنابراين بافت تاريخي که نمايانگر هويت ، اصالت و ريشه هاست اکنون در برخي نقاط
منطقه به نامطلوب ترين مکان ها براي کار و زندگي تبديل شده است.در قدم اول با توجه
به تداخل عملکردها و برهم خوردن سلسله مراتب کارکردها درمنطقه حل مشکل سخت جلوه مي
کند ، از اين رو هدف نگارنده بر آن بودهاست تا با تکيه بر عناصر با ارزش گذشته و
در قالب طرح ساماندهي بخشي از منطقه 12 تهران که حوزه مداخله آن درمحدوهاي بين
محله 17 و 18قرارميگيرد بتواند بخشي از اين منطقه رابا توجه به مفاهيم شهرسازي
امروز و کمک گرفتن از عناصر ديروز ساماندهي کند .
آنچه واضح است اين است که ساماندهي کالبدي بافت مي تواند تاثير به سزايي در نوع
رفتارها و فعاليت ها و حتي عملکرد ها و....داشته باشد.
منطقه 12 در بر گيرنده محدوده باروي اول (تهران صفوي) و بيش از 3/2محدوده باروي دوم
(تهران ناصري) است و بخش اعظم آن تا پايان دهه 20 هجري شمسي شکل گرفته وتا به امروز
دخل و تصرف اندکي در آن انجام گرفته است داراي محوطه ها ، مجموعه ها ،محله ها و
بناهاي بسياري است که واجد ارزش تاريخي هستند ، آنچه ارزش اين موضوع را دو چندان مي
کند قرارگرفتن محدوده مورد مطالعه در فاصله بين باروي اول و دوم مي باشد که نشان
از قدمت تاريخي آن دارد .
