روش تحقيق:
روش تحقیق این پژوهش بر اساس مطالعات میدانی وسیع و بروز رسانی نقشه های وضع موجود
شهر شوشتر بوده است.بخش دیگر روش تحقیق به صورت تحقیقات کتابخانه ای بوده است که
اسناد تاریخی از منابع و مأخذ معتبر گردآوری شده،اطلاعات عکس های هوائی و... نیز از
ارگان های مربوطه جمع آوری شده است.
واژه های کلیدی و اصطلاحات:
واژه های کلیدی که در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته شده است عبارتند از:
-بافت فرسوده وتاریخی
-برنامه ریزی و مرمت بافت تاریخی و فرسوده
-باز زنده سازی
-بهسازی
-نوسازی
-توانمند سازی
-شناسه های بافت فرسوده
مقدمه:
علی رغم وجود شهر های تاریخی متعدد و بافت های کهن و با ارزش در این شهر ها،نگرش
منسجم و متد خاصی درباره ی مشکلات این شهرها با توجه به ویژگی آن ها در ایران پدید
نیامده است.در واقع پس از رشد سریع و ناهنجار نقاط شهری و گسترده شدن ساخت و سازهای
شهری در جهات مختلف آن بود که به تدریج نیاز به این موضوع پدیدار شد از مهم ترین
عوامل بروز این پدیده تغییر در ساختار اقتصادی-اجتماعی کشور به سبب دگرگونی مناسبات
تولیدی وافزایش درآمد های ارزی ونیز رشد سریع بخش خدمات به ویژه خدمات اداری در
نقاط شهری بود که هجوم جمعیت به شهر ها را در پی داشت.نیاز به فضاهای جدید در شهر
برای سکونت،فعالیت وفضاهای وابسته به آن همراه با تغییرات در الگوی مصرف وتحولات
تدریجی تکنولوژی شرایطی را پدید آورد که تقابل نواحی کهنه و نو در شهر ها بیش تر
شد.
اولین اقدام های برنامه ریزی شهری برای مقابله با این تقابل ایجاد خیابان های عریض
و اکثراً شطرنجی و عمود بر هم بود.
این خیابان ها بدون هیچ گونه توجهی به ویژگی های بافت تاریخی شهر ها بر پیکره
تاریخی شهرهای ایران تحمیل شد.
فعالیت هایی که در قالب طرح های مطالعاتی گوناگون(طرح جامع شهر،طرح تفصیلی،مطالعات
بافت قدیم و ...)به انجام رسیده ودامنه آن از حد مطالعات فراتر نرفته است.در این
زمینه طرح های مطالعاتی گوناگونی را می توان نام برد که گاه صرفاً هدف آن شناسایی
عوامل موثر بر کارکرد بافت تاریخی شهر ها وتنگنا ها ومعضلات اصلی فرسودگی و متروک
شدن بافت تاریخی و ارائه ی راه حل هایی برای مرمت آن بوده است وگاه مطالعات انجام
شده و راه حل های ارائه شده به سبب تغییر سیاست های اجرایی یا عدم جامعیت طرح به
مرحله عمل نرسیده است.
فعالیت های عملی که اغلب ناتمام مانده و نتوانسته اند در قالب طرح اجرایی اولیه به
طور کامل به اجرا در آیند نمونه تجربه انجام شده وکامل نشده در این زمینه،احیای
بافت تاریخی شهر یزد است که ضمن توجه به عناصر ریشه دار سکونت و فعالیت و تداوم آن
در حیات شهر،در تلاش برای ایفا و احیای بافت تاریخی به توفیق نسبی دست یافته است.
تفکر حاکم بر مرمت بافت تاریخی شهر یزد،نگه داری،تقویت عناصر فرهنگی و حفظ و تداوم
فضای شهری را مد نظر قرار داده و از این نظر به اصول فکری مکتب فرهنگ گرایان تأسی
کرده است. هر چند اجرای طرح احیای بافت تاریخی شهر یزد در نیمه راه از ادامه
بازمانده است ولی از نمونه های عملی و منحصر به فرد در زمینه ایفا و مرمت یک بافت
تاریخی است.به جز این نمونه اگر به دیگر نمونه های عملی چند دهه ی اخیر توجه کنیم
در اغلب موارد تفکر تخریب و بازسازی آن را غالب می بینیم،ضمن آن که اقدام های انجام
شده در موارد یاد شده عموماً پراکنده،جزء نگر،ناقص ورها شده به نظر می رسند.
این اقدام ها اغلب بدون داشتن یک طرح جامع نگر و گاه بدون انجام مطالعات لازم و
کافی آغاز شده است.ویژگی های یاد شده به ویژه در نخستین طرح های اجرا شده در بافت
تاریخی و مرکزی شهر ها به چشم می خورد.از نکات بارز و محوری اقدام های اجرایی در
این طرح ها تأکید صرف بر دسترسی ها و فراهم آوردن امکانات ورودی وسیله ی نقلیه به
درون بافت بوده است.نتیجه ی چنین اقدام هایی تنها به گشودن یک خیابان اصلی به درون
بافت و تعمیم آن در اطراف شبکه منجر شده است.شهرهای متعددی را می توان نام برد که
دخالت در بافت مرکزی آن ها صرفاً به خیابان کشی درونی منجر شده است.شهر همدان یکی
از نخستین نمونه هایی است که چنین طرحی در هسته مرکزی آن به اجرا درآمد.شهر یزد نیز
از دیگر نمونه هایی است که در آن مجموعه تاریخی ارزشمند میدان امیر چخماق و پیرامون
آن با ایجاد یک خیابان اصلی یکپارچگی خود را از دست داده است.تفکر ایجاد شبکه
دسترسی درون بافت و تخریب بنا ها و ساختمان های واقع در مسیر خیابان طراحی شده که
غالباً محور این گونه طرح های اجرایی بوده است در برخی از شهرها دامنه عمل گسترده
تری داشته است،بدون آن که نگرش خاصی درباره کاربری های جدید و عمل کرد هسته شهری
گسسته شده وجود داشته باشد.یکی از نمونه های بارز در این زمینه شهر مشهد و بافت
تاریخی پیرامون آن است که تخریب آن با ایجاد یک شبکه ی دایره ای شکل،پیرامون حرم
آغاز شده و پس از گذشت بیش از دو دهه نتیجه بخشید و پاکسازی و بازسازی بافت اکنون
با شدت عمل بیش تری دنبال می شود.طرح های بازسازی اطراف حرم در مشهد و طرح نواب در
تهران از بارزترین طرح های نوسازی شهری در سال های اخیر است که با تفکر نوگرایی و
تخریب قسمت فرسوده،در صدد ایجاد فضاها و عمل کردهای جدید بوده اند.در این دو طرح
علاوه بر تقویت شبکه های دسترسی و گشودن گره ترافیک در منطقه ی مرکزی شهر،ایجاد
ساختمان های جدید با کاربری های جدید و تحول فضاهای شهری مورد نظر بوده است.در طرح
نواب این هدف با ایجاد بدنه های جدید که ساختمان های بلند مرتبه را در خود جای داده
است به صورت نوار باریکی در دو طرف شبکه ی اصلی و در تضاد آشکار از نظر عمل کرد و
ویژگی های کالبدی با قسمت نسبتاً فرسوده ی مجاور آن به چشم می خورد.اجرای این دو
طرح که از بزرگ ترین و گسترده ترین طرح های نوسازی شهری ایران است بیش تر نشان از
اراده و عزم سیاسی برای تغییر فضاهای شهری و بهره برداری از مزایای اقتصادی حاصل از
اجرای طرح دارد.در این طرح ها تفکر نوگرایی و پاکسازی بافت فرسوده و قدیمی به طور
آشکار و غالب دیده می شود.آن چه مهم است این است که فن مرمت بافت تاریخی و با ارزش
شهرها در دهه های اخیر مورد توجه قرار گرفته است.تجربه های مرمت شهری که پیچیده
وجود دارد .
اصولاً کار فرما یا بخش دولتی ، فاقد ابزارهای تعریف علمی و فنی مسأله است و از
جهتی دیگر سند های تهیه شده قابلیت اجرایی نداشته و کار فرما تعریف و ارز یابی
درستی از چنین سند هایی ندارد . از سوی دیگر گسستگی هایی که در کار معماران و
برنامه ریزان شهری بوجود می آید قدرت تصمیم گیری های معقول و دست یابی به راه حل
مفید و ماندگار را تضعیف می کند .
